Toekomst van de bieb - deel 2

Van alle onlangs verschenen rapporten/evaluaties over de toekomst van de bibliotheek (landelijk) vind ik die van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) (pdf, 3122 kb) het meest waardevol. Het SCP beperkt zich als onderzoeksbureau logischerwijs tot inhoudelijke handreikingen na de beschrijving van twee sombere scenario’s waar ik eerder over schreef.

Agenda voor de toekomst

Op 9 en 10 april werd in Lunteren door een ledenvertegenwoordiging van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) gesproken over te ondernemen acties om de vernieuwing voort te zetten en het tij van dalende leden- en leencijfers te keren. Hier gebruikten de dames en heren een “ruwe versie” van een agenda van de VOB (“Agenda voor de toekomst”, digitaal niet te vinden helaas) voor, waarin wordt geprobeerd tot een nieuwe strategie te komen. In de ledenvergadering van de VOB op 12 juni a.s. zal dit stuk vastgesteld moeten worden.

10 handreikingen SCP

Ik heb de hand weten te leggen op deze agenda en zal deze naast de handreikingen van het SCP-rapport leggen. Hieronder volgt allereerst een opsomming met daarbij mijn eigen uitleg van de aanbevelingen.

1. Maak content beter vindbaar

Voor de gebruiker gaat gemak van het vinden van content (collectie in de brede zin van het woord) vóór kwaliteit.

2. Maak de collectie hybride

Fysiek en digitaal moeten één worden; daarbij internet als bron van informatie inzetten.

3. Ga op de gebruiker af

Ondanks het betrouwbare imago van de bieb, zoeken internetters steeds vaker zelf hun informatie. Blijf dus niet afwachten, maar zorg dat je buiten de grenzen van de eigen site kijkt en mensen bereikt via (drukbezochte) andere sites, of bijvoorbeeld via e-mail.

4. Beschouw ontlezing en ontlening niet als onvermijdelijk en schrijf het boek niet af

Groei van uitleencijfers bereik je door ruimere openingstijden, persoonsgerichte marketing en betere vindbaarheid van de collectie via internet.

5. Personaliseer de dienstverlening en doe hiertoe marktonderzoek

Klanten zijn bij een betrouwbare institutie als de bieb eerder bereid hun gegevens te laten gebruiken voor persoonsgerichte dienstverlening. Bovendien zijn de reeds beschikbare gegevens hiervoor veel beter in te zetten dan nu gebeurt.

6. Diversifieer de toegang tot digitale content

Zorg voor toegang tot digitale content (bijv. Krantenbank thuis raadplegen) en zorg dat de juiste content aan de juiste doelgroepen wordt aangeboden, eventueel als betaalde dienst.

7. Maak keuzes in de gidsfunctie

Focus op onderwerpen van maatschappelijk belang en bouw daar een fysieke en digitale collectie omheen.

8. Steun burgers bij de ontwikkeling van informatievaardigheden en, breder, mediawijsheid

Help klanten zelfredzaam te worden in de omgang met informatie en media.

9. Zorg voor lokale verankering enerzijds (frontofficetaken) en landelijke verankering (backofficetaken) anderzijds

Organiseer dienstverlening landelijk waar dat efficiënter is en lokaal wanneer maatwerk vereist is.

10. Diversifieer de dienstverlening van de fysieke vestigingen

Vooral grote steden kunnen het aanbod in diverse vestigingen aanpassen aan de wensen en behoeften van de betreffende wijk.

3 kerndoelen VOB

De handreikingen van het SCP zijn terug te vinden in de uitgangspunten die de VOB in drie doelen formuleert. De kern van het betoog van de VOB is dat meer focus, regie en tempo nodig is in de bibliotheekbranche en daarbij horen de volgende drie kerndoelen:

1. Inspelen op de behoefte

Marketingstrategie is vereist, vooral behoefte aan goede service en personalisatie van de dienstverlening. Toewerken naar een franchiseorganisatie met een gezamenlijke winkelformule, huisstijl (slogan?) en tariefsysteem (halleluja!).

2. Verbetering van het aanbod en de dienstverlening

Nieuw bibliothecair opleidingsprogramma, landelijk HRM-beleid, lerende netwerken en concurrerende salariëring. De complete Collectie Nederland beschikbaar maken voor iedereen, betrouwbaarheid en afhankelijkheid bieden.

3. Verbetering van de infrastructuur en de beschikbaarheid

Eén heldere internetpresentatie voor alle openbare bibliotheken: de digitale bibliotheek Nederland met gepersonaliseerde toegang. Meer gedifferentieerde inrichting van filialen (supermarktmodel).

Centrale aanpak

Deze kerndoelen omvatten de branchestrategie tot 2012 en in de rest van de agenda wordt nader ingegaan op wat er voor nodig is om deze doelen te bereiken. Wat mij in dit stuk opvalt is dat de nadruk erg ligt op de centrale aanpak en wel vanuit de VOB. Dat is logisch als je bedenkt dat de vernieuwingscenten voor de komende vier jaar nog verdeeld moeten worden. Je kunt als VOB op z’n minst een poging doen om zoveel mogelijk daarvan binnen te slepen.

Wat wil de klant?

De nadruk in de handreikingen van het SCP-rapport ligt veel meer op de klant; bouw een relatie op met je klant, behoud deze klant door een voor hem interessant aanbod te doen. Dan moet je toch eerst weten wat deze klant wil en daarvoor is marktonderzoek nodig.
Marktonderzoek is in de bibliotheekbranche een ondergeschoven kindje; we meten al jaren wat onze (trouwe) klanten van ons vinden, maar zo kom je er natuurlijk nooit achter wat minstens 75% (inclusief de minder trouwe klanten) van de overige inwoners eigenlijk vindt van de bieb, waarom ze er niet of nauwelijks komen en hoe wij hen wel zouden kunnen verleiden tot (vaker) bezoek en/of lidmaatschap van de bieb.

Concreet alstublieft!

Ik zou zo graag concrete acties zien (tempo!), in plaats van al dit gepraat over toekomstvisies en –strategieën (al doe ik er nu zelf ook aan mee!). Het franchisemodel is niet nieuw, daar hebben ‘we’ het al jaren over met elkaar. Maar voer die plannen dan gewoon eens uit, doe iets. Laat subsidiestromen zo snel mogelijk bij de uiteindelijke ontvanger uitkomen zodat er snel wat mee gedaan kan worden. Schrap de provincie uit die stroom. Zet een landelijke imagocampagne op, dit jaar nog. Doe iets, dus. Maar laat minister Plasterk eerst (rond de zomer?) maar eens uitspraak doen over de besteding van de centen. De precieze bedragen zijn nog niet bekend, maar dat we het over miljoenen hebben, is zeker.

Wie meer wil lezen, raad ik aan in elk geval de aprileditie van de Nieuwsbrief Nieuw Bibliotheekwerk van Wim Keizer te lezen.

U game U learn - een verslag

Beloofd is beloofd. Ik zou iets schrijven over het symposium waar ik vandaag was, wetende dat het geen al te lang verhaal moest worden en niet iedereen er ontzettend in geïnteresseerd is. Helaas is het toch een lang verhaal geworden. Sorry!

Zoals Jan Tweepuntnul op zijn blog ook al schrijft, begon de dag nogal vroeg. Voor mij en Leesollie viel het nog enigszins mee om vanuit Den Haag naar Delft te komen, maar voor anderen kan ik me voorstellen dat het lastig was. Zeker omdat er nog geen tram naar de universiteit rijdt!

Na veilig langs Star Wars-figuren te zijn geslopen (irritant!) kregen we in de enorme aula van de TU Delft ter introductie een filmpje over “Oma Mimi” voorgeschoteld (haha, ze heeft zelfs een website!). Deze pittige dame van 100 jaar oud beleeft volop plezier aan patiencen op haar laptop, maar ook e-mailen en surfen op het internet. Haar wijze verhaal sloot ze af door te zeggen dat ze hoopt op een mediawijze wereld, want dat is hard nodig! Slimme oma!

Vervolgens was het aan gamejournalisten Jan en Boris die de wereld over gereisd hebben voor hun werk, om een inleiding te verzorgen over het onderwerp van de dag. Zo kwamen ze met feiten als: 75% van de jongeren gamet en van alle jongens gamet maar liefst 95%. Verder gamen mensen van alle leeftijden en dit beeld wordt steeds diverser. Een boek en een game zijn beiden content en dus geschikt om in de collectie van een bieb op te nemen; met een boek neem je echter passief het verhaal tot je, terwijl je met een game het verhaal zelf vormgeeft.

En tenslotte kwam nog voor de koffiepauze een productmanager van Ubisoft (uitgever van games) aan het woord, die enkele gelikte (en commerciële) filmpjes liet zien over het naar eigen zeggen (?) beste spel van 2007: Assassin’s Creed, waarvan nu een nieuwe versie in de maak is. Een behoorlijk gewelddadig spel, maar het zag er wel mooi uit. Helaas was er geen gelegenheid het spel uit te proberen. Wat mij betreft een gemiste kans!
Hij vertelde verder nog over de veranderende entertainmentmarkt; waren de grootste productgroepen muziek en films, nu zijn dat games; er worden meer games dan ooit te voren geconsumeerd. Wat ik verder nog een interessant fenomeen vond, is ‘next-gen gaming’, waarvan Assassin’s Creed de eerste zou zijn. Het gaat hier om een nieuwe generatie games met kenmerken die eerdere games niet hadden; het gaat in die games om de lol, het op je intuïtie kunnen afgaan en het sociale. Er is relatief veel vrijheid in het spel (er zijn geen onzichtbare muren), de besturing is gemakkelijk gemaakt en het beeld en de omgeving zijn mooier en gedetailleerder.

Het was tijd voor koffiepauze die wij gebruikten om even een babbeltje te maken met iemand van de stand van DOK Delft (alle consoles waren bezet!). Zij bleek daar hoofd jeugdbibliotheekwerk te zijn en vertelde zeer bevlogen over het gebruik van de Wii bij hen in de bieb. Wellicht dat zij nog eens bij de BLV langskomt met haar enthousiaste verhaal!

Leesollie en ik waren zo aan de praat, dat we ons ietwat te laat naar het volgende onderdeel haastten. We waren naar de verkeerde zaal gelopen! Zeer genant. Op naar de goede zaal om het verhaal van professor Wim Veen aan te horen over gamen. Zijn zoon blijkt een fervent World of Warcraft-speler te zijn. Zijn verhaal was niet nieuw maar wel degelijk en het is prettig om af en toe (wetenschappelijke!) bevestiging te krijgen van wat je al dacht. Wat wezenlijk is voor de jongere generatie, die met games is opgegroeid (mijzelf incluis), is dat ze gewend zijn zelf controle te hebben, zelf te kiezen en bepalen wat ze doen. Je gaat hier dus om ondernemende werknemers. Door de digitalisering van de samenleving zijn we aan het veranderen in een participatieve democratie; iedereen mag of wil met alles en iedereen delen, meedoen en meedenken (zie dit blog maar, ik uit zomaar mijn mening over dingen en niemand die me tegenhoudt). Hij was er van overtuigd dat de samenleving andere mensen nodig heeft om te veranderen in een creational society.

De kloof tussen hen die nu niet mee kunnen komen (de mediaonwijzen?) en zij die dat wel kunnen, kan kleiner worden gemaakt door gemak en vanzelfsprekendheid. Daar heeft hij een goed punt vind ik. Computers en toepassingen worden steeds gebruikersvriendelijker omdat er meer vanzelfsprekendheid ingebouwd wordt; je hoeft minder na te denken bij wat je doet omdat het vanzelf spreekt. Met het grootste gemak heb ik dit weblog opgezet; dat zou vijf jaar geleden wel anders geweest zijn, dan had ik toch écht HTML-taal moeten leren… Mensen worden door die eenvoud eerder verleid om eraan te beginnen. Maar hierin is uiteraard nog wel een slag te slaan!

Lunch! Na met de Wii het trampolinespringen te hebben uitgeprobeerd en woordspelletjes op de DS te hebben gedaan, was het tijd voor het verhaal van de Amerikaanse games-in-libraries-goeroe Jenny Levine. Wat ze vertelde kwam in grote lijnen overeen

met wat ik al in haar boek had gelezen, dus daar zal ik hier niet verder over uitwijden. Dat komt later nog in een beleidsvoorstel ;-). Ze vertelde dat men in Amerika steeds meer begint in te zien dat games wezenlijk onderdeel uitmaken van literacy (mediawijsheid).

Verder zei ze ook dat je bij games in je collectie niet alleen moet

denken aan videogames, maar ook aan bordspellen zoals Kolonisten van Katan waar mensen veel van kunnen leren. Ze gaf verder diverse tips van wat je zou kunnen doen met games in de bibliotheek.
Op een vraag uit het publiek over de gewelddadigheid van spellen antwoordde ze dat er ook gewelddadige boeken en films bestaan en die zijn nu ook min of meer geaccepteerd. Dat zal met games over tien jaar ook zo zijn, is haar voorspelling.

De tweede Amerikaan op het programma was Eli Neiburger van een bibliotheek in de staat Michigan. Hij heeft in zijn bieb de coördinatie over groots opgezette gametoernooien en wijdde hier met passie over uit. Hij vroeg zich hardop af of wij bibliotheken ons bestaansrecht ontlenen aan de 25% van de bevolking die leest voor ontspanning, of moeten we aan iedereen iets te bieden hebben? Interessante vraag. Is een bridgende groep vrouwen ons meer waard dan een groep gamende jongeren?
Het circuleren van games in je collectie, tussen biebs, raadde hij sterk aan (samenwerken dus!). Verder zie hij gaming events als bibliotheekproducten. Voor kinderen is Pokemon een geslaagd spel om te gebruiken, voor tieners is dat Mariokart of Super Smash Brothers. Uiteraard lopen de toernooien als een trein in zijn bieb en worden complete websites met statistieken bijgehouden over de scores van alle deelnemers.
Tenslotte raadde hij aan collega’s te laten experimenteren met games om hen de lol en het nut ervan te laten inzien.

Het spannendste moment van de dag volgde; er werd een Nintendo DS weggegeven.
Er werden vragen gesteld en had je een vraag fout, dan moest je naar de andere kant van de zaal. Leesollie moest al snel het veld ruimen en ik bleef, strijdbaar, over. Er was nog een flinke groep toen de laatste vraag kwam, een gokvraag: “Hoeveel heeft Nintendo in 2007 verkocht van zijn DS?” Ik zat helaas achteraan en had nog geen antwoord gegeven toen het goede antwoord geraden werd: 22 miljoen. Natuurlijk was dat precies het antwoord dat ík in gedachten had! Helaas, pindakaas!

Van de VOB was Rob Bruijnzeels aanwezig die vertelde dat de VOB in samenwerking met de HKU in Hilversum wel met ‘iets’ landelijks bezig is op gamegebied. Ik ben heel benieuwd wat dat concreet zal zijn. Maar dat kan nog wel tot het einde van het jaar duren, helaas. Nog even de Xbox 360 uitgeprobeerd, maar toen ik dood was, gaf ik dat alweer op. Het was een lange dag geweest dus Leesollie en ik vingen onze thuisreis aan…

De dag heeft redelijk wat stof tot nadenken, schrijfvoer (zie hier o.a.) en energie tot actie opgeleverd!