Van alle onlangs verschenen rapporten/evaluaties over de toekomst van de bibliotheek (landelijk) vind ik die van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) (pdf, 3122 kb) het meest waardevol. Het SCP beperkt zich als onderzoeksbureau logischerwijs tot inhoudelijke handreikingen na de beschrijving van twee sombere scenario’s waar ik eerder over schreef.
Agenda voor de toekomst
Op 9 en 10 april werd in Lunteren door een ledenvertegenwoordiging van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) gesproken over te ondernemen acties om de vernieuwing voort te zetten en het tij van dalende leden- en leencijfers te keren. Hier gebruikten de dames en heren een “ruwe versie” van een agenda van de VOB (“Agenda voor de toekomst”, digitaal niet te vinden helaas) voor, waarin wordt geprobeerd tot een nieuwe strategie te komen. In de ledenvergadering van de VOB op 12 juni a.s. zal dit stuk vastgesteld moeten worden.
10 handreikingen SCP
Ik heb de hand weten te leggen op deze agenda en zal deze naast de handreikingen van het SCP-rapport leggen. Hieronder volgt allereerst een opsomming met daarbij mijn eigen uitleg van de aanbevelingen.
1. Maak content beter vindbaar
Voor de gebruiker gaat gemak van het vinden van content (collectie in de brede zin van het woord) vóór kwaliteit.
2. Maak de collectie hybride
Fysiek en digitaal moeten één worden; daarbij internet als bron van informatie inzetten.
3. Ga op de gebruiker af
Ondanks het betrouwbare imago van de bieb, zoeken internetters steeds vaker zelf hun informatie. Blijf dus niet afwachten, maar zorg dat je buiten de grenzen van de eigen site kijkt en mensen bereikt via (drukbezochte) andere sites, of bijvoorbeeld via e-mail.
4. Beschouw ontlezing en ontlening niet als onvermijdelijk en schrijf het boek niet af
Groei van uitleencijfers bereik je door ruimere openingstijden, persoonsgerichte marketing en betere vindbaarheid van de collectie via internet.
5. Personaliseer de dienstverlening en doe hiertoe marktonderzoek
Klanten zijn bij een betrouwbare institutie als de bieb eerder bereid hun gegevens te laten gebruiken voor persoonsgerichte dienstverlening. Bovendien zijn de reeds beschikbare gegevens hiervoor veel beter in te zetten dan nu gebeurt.
6. Diversifieer de toegang tot digitale content
Zorg voor toegang tot digitale content (bijv. Krantenbank thuis raadplegen) en zorg dat de juiste content aan de juiste doelgroepen wordt aangeboden, eventueel als betaalde dienst.
7. Maak keuzes in de gidsfunctie
Focus op onderwerpen van maatschappelijk belang en bouw daar een fysieke en digitale collectie omheen.
8. Steun burgers bij de ontwikkeling van informatievaardigheden en, breder, mediawijsheid
Help klanten zelfredzaam te worden in de omgang met informatie en media.
9. Zorg voor lokale verankering enerzijds (frontofficetaken) en landelijke verankering (backofficetaken) anderzijds
Organiseer dienstverlening landelijk waar dat efficiënter is en lokaal wanneer maatwerk vereist is.
10. Diversifieer de dienstverlening van de fysieke vestigingen
Vooral grote steden kunnen het aanbod in diverse vestigingen aanpassen aan de wensen en behoeften van de betreffende wijk.
3 kerndoelen VOB
De handreikingen van het SCP zijn terug te vinden in de uitgangspunten die de VOB in drie doelen formuleert. De kern van het betoog van de VOB is dat meer focus, regie en tempo nodig is in de bibliotheekbranche en daarbij horen de volgende drie kerndoelen:
1. Inspelen op de behoefte
Marketingstrategie is vereist, vooral behoefte aan goede service en personalisatie van de dienstverlening. Toewerken naar een franchiseorganisatie met een gezamenlijke winkelformule, huisstijl (slogan?) en tariefsysteem (halleluja!).
2. Verbetering van het aanbod en de dienstverlening
Nieuw bibliothecair opleidingsprogramma, landelijk HRM-beleid, lerende netwerken en concurrerende salariëring. De complete Collectie Nederland beschikbaar maken voor iedereen, betrouwbaarheid en afhankelijkheid bieden.
3. Verbetering van de infrastructuur en de beschikbaarheid
Eén heldere internetpresentatie voor alle openbare bibliotheken: de digitale bibliotheek Nederland met gepersonaliseerde toegang. Meer gedifferentieerde inrichting van filialen (supermarktmodel).
Centrale aanpak
Deze kerndoelen omvatten de branchestrategie tot 2012 en in de rest van de agenda wordt nader ingegaan op wat er voor nodig is om deze doelen te bereiken. Wat mij in dit stuk opvalt is dat de nadruk erg ligt op de centrale aanpak en wel vanuit de VOB. Dat is logisch als je bedenkt dat de vernieuwingscenten voor de komende vier jaar nog verdeeld moeten worden. Je kunt als VOB op z’n minst een poging doen om zoveel mogelijk daarvan binnen te slepen.
Wat wil de klant?
De nadruk in de handreikingen van het SCP-rapport ligt veel meer op de klant; bouw een relatie op met je klant, behoud deze klant door een voor hem interessant aanbod te doen. Dan moet je toch eerst weten wat deze klant wil en daarvoor is marktonderzoek nodig.
Marktonderzoek is in de bibliotheekbranche een ondergeschoven kindje; we meten al jaren wat onze (trouwe) klanten van ons vinden, maar zo kom je er natuurlijk nooit achter wat minstens 75% (inclusief de minder trouwe klanten) van de overige inwoners eigenlijk vindt van de bieb, waarom ze er niet of nauwelijks komen en hoe wij hen wel zouden kunnen verleiden tot (vaker) bezoek en/of lidmaatschap van de bieb.
Concreet alstublieft!
Ik zou zo graag concrete acties zien (tempo!), in plaats van al dit gepraat over toekomstvisies en –strategieën (al doe ik er nu zelf ook aan mee!). Het franchisemodel is niet nieuw, daar hebben ‘we’ het al jaren over met elkaar. Maar voer die plannen dan gewoon eens uit, doe iets. Laat subsidiestromen zo snel mogelijk bij de uiteindelijke ontvanger uitkomen zodat er snel wat mee gedaan kan worden. Schrap de provincie uit die stroom. Zet een landelijke imagocampagne op, dit jaar nog. Doe iets, dus. Maar laat minister Plasterk eerst (rond de zomer?) maar eens uitspraak doen over de besteding van de centen. De precieze bedragen zijn nog niet bekend, maar dat we het over miljoenen hebben, is zeker.
Wie meer wil lezen, raad ik aan in elk geval de aprileditie van de Nieuwsbrief Nieuw Bibliotheekwerk van Wim Keizer te lezen.