Voorspellers van de toekomst van de bieb

Een sombere voorspelling doet het SCP in haar rapport “De openbare bibliotheek tien jaar van nu” (pdf, 3122 kb). Deze voorspelling is gebaseerd op allerlei trends in de samenleving en de huidige situatie waarin bibliotheken zich bevinden. In het kort komt het er dus op neer dat ‘we’ nu niet goed bezig zijn.

‘Verder’ denken…
Het rapport werd gepresenteerd op de conferentie over bibliotheekvernieuwing ‘Verder’ waarop ook minister Plasterk aanwezig was en nog een aantal hooggeplaatsten, lees ik op de blogs van Jan en Ria. Op het tweedaagse congres in Lunteren 9 en 10 april zal er nog ‘verder’ worden nagedacht over al deze conclusies en voorspellingen. Mijn directeur (Seilenna) zal hier ook bij aanwezig zijn.

Enkele ontwikkelingen
Ik heb mij beperkt tot het lezen van de hoofdlijnen van het rapport (toch ook al 30 pagina’s). Enkele interessante trends/ontwikkelingen uit het rapport: groepen allochtonen die al langere tijd in de grote steden wonen, zullen naar randgemeenten trekken; achterstandsleerlingen blijven; door individualisering en informalisering loopt vrijwilligerswerk terug en krijgt het meer tijdelijke vormen; het terugkeereffect (volwassenen die weer lid worden van de bieb als ze kinderen krijgen) wordt zwakker; bibliotheken hechten meer waarde aan de privacy van de gebruiker dan hijzelf; het ‘nieuwe’ web 2.0 is een combinatie van consultatie en conversatie (jaja!).

Verwachtingen
Het gaat erom wat mensen van je verwachten (ik roep regelmatig “it’s all about expectations”) en dat je daar goed op inspeelt (dát is marketing). Daarom vond ik deze zin tekenend:
“Gewenning aan keuzemogelijkheden, individualisering van dienstverlening en voor bepaalde groepen een toenemende tijdsdruk resulteren in een behoefte aan een ander, en anders toegankelijk, aanbod.”

Twee voorspellingen
En dan komt het rapport op het belangrijkste onderdeel: het beantwoorden van de vraag waar we vanuit de huidige situatie gezien over 10 jaar zullen zijn en wat we eraan kunnen doen om dit te veranderen. Het bibliotheekgebruik zal blijven dalen, dat lijkt vast te staan. In de minst negatieve voorspelling is de bieb niet in staat tot een krachtige vernieuwingsslag (cultuuromslag), mede doordat het personeel niet over actuele ICT-kennis en ervaring beschikt (wat is de 23Dingen-cursus dan toch uitzónderlijk mooi! ) (al kan deze cursus slechts een eerste aanzet van die verandering zijn, daarna moet je er toch zelf wat mee doen!).

Het nóg somberdere scenario voorspelt een nog snellere daling van het bibliotheekgebruik doordat andere (commerciële) partijen in gaten springen die de bieb laat ontstaan in de communicatie met de gebruiker. Doordat het aantal drempeloverschrijders sterk daalt, heeft dit ook gevolgen voor de overige activiteiten die de bieb ontplooid. Kortom, we kunnen de boel dan wel opdoeken, einde oefening. Het SCP denkt dat dit de bedoeling toch niet moet zijn en doet dan ook een aantal aanbevelingen voor beleid om de ingezette koers te wijzigen. Deze aanbevelingen heeft Jan al genoemd, dus ik laat het hier voorlopig bij wat betreft de inhoud van dit rapport.

Vergelijkingsmateriaal
Een gebrek in het rapport vind ik het niet gebruiken van gegevens over andere dan klassieke bibliotheektaken (bijv. activiteiten i.s.m. andere instellingen). Men werkt nu toch al enige jaren met BIS-statistieken (vergelijkingscijfers voor de biebbranche), maar deze leveren blijkbaar nog steeds geen betrouwbare trendcijfers. Hier ligt een schone taak voor de VOB (die de regie hierover voert), zodat een volgende voorspellingsrapport over 5 jaar er een stuk rooskleuriger uit komt te zien omdat daarin deze gegevens wèl zijn meegenomen.

Wat te doen?
Dit alles overziend, zou het een idee zijn om de subsidiestromen grotendeels of volledig af te schaffen, zodat we wel vraaggericht móeten gaan werken? Het zou denk ik een enorme (te grote?) uitdaging zijn, omdat je naast pure inkomstenverschaffing toch ook je maatschappelijke taak wil blijven vervullen. Ik heb ergens gelezen dat Eppo dit (overigens niet nieuwe en orignele) scenario wel ziet zitten!